Od 31.7.2010 r. wchodzi w życie Rozporządzenie Ministra Finansów z 5.7.2010 r. w sprawie szczególnych zasad rachunkowości oraz planów kont dla budżetu państwa, budżetów jednostek samorządu terytorialnego, jednostek budżetowych, samorządowych zakładów budżetowych, państwowych funduszy celowych oraz państwowych jednostek budżetowych mających siedzibę poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 128 poz. 861 z 16.7.2010 r.).
Zgodnie z § 27 ust. 1 do ewidencji zdarzeń w roku obrotowym 2010, z wyjątkiem zdarzeń dotyczących wykonania budżetu środków europejskich, stosuje się przepisy dotychczasowe. Do 31 października zobowiązano kierowników jednostek do dokonania aktualizacji polityki rachunkowości, a operacje związane z wykonaniem budżetu środków europejskich należy ujmować w swoich księgach rachunkowych zgodnie z uregulowaniami nowego rozporządzenia. Natomiast od 1.1.2011 r. należy w pełni dostosować politykę rachunkowości, w tym zakładowy plan kont, aby móc księgować wg nowych zasad.
Od 1.1.2012 r. wejdzie w życie § 15 ust. 2 ustalający, że Zakładowy plan kont powinien zapewnić ewidencję wykonania budżetu w układzie zadaniowym. Operacje dotyczące wykonania budżetu w układzie zadaniowym mogą być ewidencjonowane na kontach, na których są ujmowane operacje według podziałek klasyfikacji budżetowej.
Do dnia zakończenia i rozliczenia programów i projektów, o których mowa w art. 112 ustawy z 27.8.2009 r. — Przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych (Dz.U. Nr 157, poz. 1241 ze zm.), jednostki mogą stosować zasady ewidencji określone w dotychczasowych przepisach z odpowiednim dostosowaniem numeracji kont. W ww. art. 112 ustalono:
Do programów i projektów realizowanych w ramach programów finansowanych z udziałem środków przedakcesyjnych oraz środków Programu Środki Przejściowe w zakresie dokumentów tworzących system realizacji tych programów stosuje się przepisy dotychczasowe.
Do programów i projektów realizowanych w ramach Narodowego Planu Rozwoju, o którym mowa w ustawie z 20.4.2004 r. o Narodowym Planie Rozwoju, stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 85 (dotyczy ustawy z 30.6.2005 r. o finansach publicznych), w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie ustawy z 8.12.2006 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 249, poz. 1832), a w zakresie prefinansowania programów i projektów współfinansowanych środkami pochodzącymi z budżetu Unii Europejskiej - także akty wykonawcze wydane na ich podstawie, z zastrzeżeniem art. 120 (zastosowania do opracowywania i uchwalania projektu ustawy budżetowej na rok 2010) niniejszej ustawy, do czasu zakończenia realizacji tych programów i projektów.
2. Zakres zmian wprowadzanych rozporządzeniem
Zmiany uwzględniają wydzielenie budżetu środków europejskich oraz nowe zasady przepływów finansowych, a ponadto zmiany w strukturze jednostek sektora finansów publicznych. Porównując podmioty objęte rozporządzeniem można przedstawić następujące zestawienie:
Stare rozporządzenie dotyczyło:
Nowe rozporządzenie dotyczy:
budżetu państwa;
budżetów jednostek samorządu terytorialnego;
jednostek budżetowych;
zakładów budżetowych;
gospodarstw pomocniczych jednostek budżetowych;
jednostek budżetowych mających siedzibę poza granicami Rzeczypospolitej Polski
budżetu państwa;
budżetów jednostek samorządu terytorialnego;
jednostek budżetowych;
samorządowych zakładów budżetowych;
państwowych funduszy celowych;
jednostek budżetowych mających siedzibę poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej
W opisywanym rozporządzeniu nie ma już zapisu „Jednostki prowadzą rachunkowość zgodnie z przepisami o rachunkowości i ustawy o finansach publicznych, z uwzględnieniem zasad szczególnych określonych w rozporządzeniu”, bowiem art. 40 ust. 1 FinPublU ustalił: „Jednostki sektora finansów publicznych prowadzą rachunkowość zgodnie z przepisami o rachunkowości, z uwzględnieniem zasad określonych w niniejszej ustawie”.
Państwowe jednostki budżetowe ujmują w księgach rachunkowych:
podatkowe i niepodatkowe dochody budżetu państwa i wydatki budżetu państwa faktycznie (kasowo) zrealizowane na rachunkach bankowych dochodów lub wydatków budżetowych w danym roku budżetowym, z uwzględnieniem okresu przejściowego określonego w odrębnych przepisach;
wydatki budżetu środków europejskich faktycznie (kasowo) zrealizowane lub zrealizowane przez BGK na podstawie zleceń płatności w danym roku budżetowym.
Do ustawy o rachunkowości dostosowano także zasady:
umarzania i amortyzacji środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych;
inwentaryzacji gruntów, budynków i budowli (wykreślono dotychczasowy § 5 pkt 7);
wyceny rzeczowych składników majątku obrotowego na dzień bilansowy (wykreślono dotychczasowy § 6).
Nie wprowadzono projektowanego zapisu „Należności realizowane na rzecz innych jednostek ujmuje się jako zobowiązania na rzecz tych jednostek”, czyli od 1.1.2011 będzie możliwe rzetelne (wiarygodne) wykazywanie należności, które jednocześnie nie mogły być zobowiązaniami.
W jednostkach samorządu terytorialnego ewidencja operacji związanych z przepływem środków europejskich będzie odbywała się na dotychczasowych zasadach. Zgodnie bowiem z przepisami ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego dotacje celowe z budżetu państwa (współfinansowanie), a także środki pochodzące z budżetu środków europejskich zalicza się do dochodów tych jednostek.
Rozszerzono katalog zasad ewidencji i rozliczania kosztów i aktualnie:
ponoszone koszty ujmuje się tylko na kontach zespołu 4 „Koszty według rodzajów i ich rozliczenie”;
nowy wariant: ponoszone koszty ujmuje się tylko na kontach zespołu 5 „Koszty według typów działalności i ich rozliczenie” z odpowiednim wyodrębnieniem na kontach analitycznych kosztów w układzie rodzajowym;
ponoszone koszty ujmuje się zarówno na kontach zespołu 4 „Koszty według rodzajów i ich rozliczenie”, jak i w zespole 5 „Koszty według typów działalności i ich rozliczenie” z dalszym ich rozliczeniem na konta zespołu 6 „Produkty” i 7 „Przychody, dochody i koszty”,- co należy określić w dostosowywanej polityce rachunkowości.
Zdarzenia dotyczące państwowego funduszu celowego ujmuje się w księgach rachunkowych i wykazuje w sprawozdaniu finansowym jednostki będącej dysponentem tego funduszu. Doprecyzowano sposób podpisywania sprawozdań:
sprawozdanie finansowe jednostki i placówki podpisują odpowiednio kierownik jednostki główny księgowy albo kierownik placówki i księgowy placówki
bilans z wykonania budżetu jednostki samorządu terytorialnego podpisują zarząd i skarbnik
sprawozdanie finansowe i skonsolidowany bilans jednostki samorządu terytorialnego podpisuje zarząd i skarbnik.
3. Zmiany w wykazach kont
Podstawową zmianą jest oddzielenie wykazu kont dla budżetu państwa i wykazu kont dla budżetów jednostek samorządu terytorialnego. Z wykazu kont dla JST zniknęły konta: 137 Rachunki środków funduszy pomocowych, 138 Rachunki środków na prefinansowanie, 139 Inne rachunki bankowe, 227 Rozliczenie dochodów ze środków funduszy pomocowych, 228 Rozliczenie wydatków ze środków funduszy pomocowych, 257 Należności z tytułu prefinansowania, 268 Zobowiązania z tytułu prefinansowania, 907 Dochody z funduszy pomocowych, 908 Wydatki z funduszy pomocowych, 967 Fundusze pomocowe.
Nastąpiła zmiana nazwy kont:
Konto
Stara nazwa
Nowa nazwa
960
Skumulowana nadwyżka lub niedobór na zasobach budżetu
Skumulowane wyniki budżetu
961
Niedobór lub nadwyżka budżetu
Wynik wykonania budżetu
Dla wykazu kont dla jednostek organizacyjnych zmieniono nazwy następujących kont:
Konto
Stara nazwa
Nowa nazwa
130
Rachunki bieżące jednostek budżetowych
Rachunek bieżący jednostki
131
Rachunki bieżące
Rachunek bieżący samorządowych zakładów budżetowych
132
Rachunki dochodów własnych jednostek budżetowych
Rachunek dochodów samorządowych jednostek budżetowych
137
Rachunki środków funduszy pomocowych
Rachunek środków pochodzących ze źródeł zagranicznych niepodlegających zwrotowi
138
Rachunki środków na prefinansowanie
Rachunek środków europejskich
224
Rozliczenie udzielonych dotacji budżetowych
Rozliczenie dotacji budżetowych oraz płatności z budżetu środków europejskich
227
Rozliczenie dochodów ze środków funduszy pomocowy
Rozliczenie wydatków z budżetu środków europejskich
228
Rozliczenie wydatków ze środków funduszy pomocowy
Rozliczenie środków pochodzących ze źródeł zagranicznych niepodlegających zwrotowi
400
Koszty według rodzajów
Amortyzacja
401
Amortyzacja
Zużycie materiałów i energii
750
Przychody i koszty finansowe
Przychody finansowe
760
Pozostałe przychody i koszty
Pozostałe przychody operacyjne
761
Pokrycie amortyzacji
Pozostałe koszty operacyjne
810
Dotacje budżetowe oraz środki z budżetu na inwestycje
Dotacje budżetowe, płatności z budżetu środków europejskich oraz środki z budżetu na inwestycje
860
Straty i zyski nadzwyczajne oraz wynik finansowy
Wynik finansowy
Wprowadzono nowe konta: 141 Środki pieniężne w drodze 230 Rozliczenia z budżetem środków europejskich 402 Usługi obce 403 Podatki i opłaty 404 Wynagrodzenia 405 Ubezpieczenia społeczne i inne świadczenia 409 Pozostałe koszty rodzajowe 720 Przychody z tytułu dochodów budżetowych 751 Koszty finansowe 770 Zyski nadzwyczajne 771 Straty nadzwyczajne 970 Płatności ze środków europejskich (pozabilansowe) 975 Wydatki strukturalne (pozabilansowe) 982 Plan wydatków środków europejskich (pozabilansowe) 983 Zaangażowanie wydatków środków europejskich roku bieżącego (pozabilansowe) 984 Zaangażowanie wydatków środków europejskich przyszłych lat (pozabilansowe) 985 Zaangażowanie środków samorządowych zakładów budżetowych (pozabilansowe)
Usunięto konta: 257 Należności z tytułu prefinansowania 268 Zobowiązania z tytułu prefinansowania 995 Zaangażowanie środków zakładów budżetowych i gospodarstw pomocniczych 996 Zaangażowanie dochodów własnych jednostek budżetowych
Z przedstawionych zmian wynika, że największe zmiany nastąpiły na zespole 4 i 7, a w zesspole 1 i 2 dostosowano nazwy kont do zmian wynikających z wykonywania budżetu środków europejskich. Dostosowano układ zespołu 4 do potrzeb sporządzenia rachunku zysków i strat w układzie porównawczym. Pojawienie się strat i zysków na zespole 7 uwzględnia zasady określone w Rachunku, gdzie dla kosztów i strat definicja jest wspólna, podobnie jak dla przychodów i zysków. Ciekawym rozwiązaniem jest przyjęcie konta pozabilansowego dla wydatków strukturalnych, które w innych materiałach ministerialnych - Budżet zadaniowy e - szkolenie dla Grupy Operacyjnej proponuje się ewidencjonować w dalszej szczegółowości konta 130. Jest to traktowanie wydatków strukturalnych w zupełnie innym wymiarze niż wydatków dokonywanych przez jednostki. Opis nowych kont można znaleźć tutaj.
